قران کتاب هدایت

2

ادامۀ بحث گذشته

بنا شد که برای دل خودم هم که شده در ماه مبارک رمضان که ماه نزول قران است، منبر اینترنتی پیرامون «قران کتاب هدایت» برگزار کنم. دیروز مقدمه را خواندیم و از امروز وارد آیات می‌شویم و اکنون آیۀ  185 سورۀ مبارکۀ بقره.

منبع اصلی کار بنده تفسیر شریف المیزان است.  

هدایت برای همۀ مردم و خواص انسان‌ها

«شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقان‏»[1]  

این آیۀ شریفه به‌خوبی هدف نزول قرآن از مبدأ متعال به سوی بشر را تبین فرموده است؛ دو هدف برای نزول قران بیان فرموده است:

(1) هدف نزول قران هدایت همۀ بشر است، این‌که تعبیر به «هدی» می‌شود به این معنی است که قران محض هدایت است، یعنی هدایت ناب که از هرگونه ضلالت و گمراهی عاری است.

(2) در عین حال برای خواص انسان‌ها یعنی دانشمندان و اهل اندیشه نه تنها کتاب هدایت است، بلکه مبنای هدایت را نیز واضح فرموده و راه تشخیص حق از باطل را نیز نشان داده است.

توضیح آن‌که خداوند متعال؛ زمینۀ هدایت را برای همۀ موجودات ـ مناسب ویژگی آفرینش آن‌ها ـ مهیا فرموده است: «الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى * وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى‏»[2] «الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِين‏»[3] «قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى‏ كُلَّ شَيْ‏ءٍخَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‏»[4] خداوند به هر موجودی دو عنایت دارد:

یکی هرچه در آفرینش به آن نیارمند هستند، به آن‌ها عنایت فرموده و آن‌ها را با ساختار مناسب آفریده است.

دوم: سپس آن‌ها را به راه خود هدایت کرده است. همۀ موجودات به راه خداوند هدایت شده‌اند،[5] منتها هر موجودی به اندازۀ استعداد ذاتی خودش، زیرا غایت همۀ موجودات خداوند متعال است. در این میان انسان تنها موجودی است که می‌تواند به بالاترین مراحل خلقت برسد و به مقام جانشینی خداوند نائل شود و به طور کمال و تمام هدایت الهی را در بالاترین مدارج آن  درک کند. انسان بجز هدایت فطری که سرمایۀ اولیۀ اوست، می‌تواند مدارج متعدد و پلکانی هدایت را کسب کند و تا بالاترین مرتبۀ هدایت که همان توحید ناب است، بالا رود و این امر به وسیلۀ قرآن است. بنابراین قران نه تنها هدایت برای همۀ مردم است، برای آن‌ها که آمادگی بالا رفتن تا آخرین مراحل انسانیت را دارد، بیان‌های هدایت است و همۀ مراتب هدایت تا رسیدن به مقصد نهایی را روشن و واضح بیان فرموده است، آری قران راه روشنی است که هیچ‌گونه گمراهی و کاستی در آن نیست و با انسان تا رسیدن به مقصد نهایی که توحید ناب باشد، همراه و همدم است.

اما این تنها ویژگی قران نیست که خواص اهل اندیشه را به کار می‌آید. در کنار آن به آن‌ها ابزاری می‌دهد که «فرقان» نام دارد. فرقان  ابزار بازشناسی حق از باطل است و نوعی بصیرت و بینایی  به اهل قرآن می‌دهد تا بتوانند حق را از باطل تمییز و تشخیص دهند، تا در بینش و گرایش و کردار و رفتار و گفتار به گمراهی نیافتد و از جادۀ حق منحرف نشود. 

توضیح بیشتر دربارۀ معنای فرقان و این‌که قرآن نوعی بصیرت و بینایی به اهل قران می‌دهد که می‌توانند حق را تشخیص دهد، برای آینده. ان شاءالله

قران کتاب هدایت

1

وَ اعْلَمُوا أَنَّ هَذَا الْقُرْآنَ هُوَ النَّاصِحُ الَّذِي لَا يَغُشُّ وَ الْهَادِي الَّذِي لَا يُضِلُّ وَ الْمُحَدِّثُ الَّذِي لَا يَكْذِبُ وَ مَا جَالَسَ هَذَا الْقُرْآنَ أَحَدٌ إِلَّا قَامَ عَنْهُ بِزِيَادَةٍ أَوْ نُقْصَانٍ زِيَادَةٍ فِي هُدًى أَوْ نُقْصَانٍ مِنْ عَمًى وَ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَيْسَ عَلَى أَحَدٍ بَعْدَ الْقُرْآنِ مِنْ فَاقَةٍ وَ لَا لِأَحَدٍ قَبْلَ الْقُرْآنِ مِنْ غِنًى فَاسْتَشْفُوهُ مِنْ أَدْوَائِكُمْ وَ اسْتَعِينُوا بِهِ عَلَى لَأْوَائِكُمْ فَإِنَّ فِيهِ شِفَاءً مِنْ أَكْبَرِ الدَّاءِ وَ هُوَ الْكُفْرُ وَ النِّفَاقُ وَ الْغَيُّ وَ الضَّلَالُ... َكُونُوا مِنْ حَرَثَتِهِ وَ أَتْبَاعِهِ وَ اسْتَدِلُّوهُ عَلَى رَبِّكُمْ وَ اسْتَنْصِحُوهُ عَلَى أَنْفُسِكُمْ وَ اتَّهِمُوا عَلَيْهِ آرَاءَكُمْ وَ اسْتَغِشُّوا فِيهِ أَهْوَاءَكُم‏.[1]

و بدانید قران نصیحت‌گری است که خیانت نمی‌کند، هدایت‌گری است که گمراه نمی‌سازد، سخن‌گویی است که دروغ نمی‌گوید، و هیچ کس با قران ننشست مگر این‌که با برخاستن بر او افزود یا از او کاست: هدایت افزود و کوردلی را کاست. بدانید هیچ کس با قرآن نیازمند نیست و بدون آن بی‌نیار نمی‌باشد. پس درمان درد خود را با قران بجویید و   در مشکلات از آن یاری بگیرید. زیرا قران درمان بزرگ‌ترین بیماری‌ها ـ کفر و نفاق و سرکشی و گمراهی ـ است.

پس از کسانی باشید که بذر قران را افشانده‌اند و از آن پیروری کرده‌اند و با آن پروردگارتان را بشناسید و با آن خود را اندرز دهید، نظریات خود را در مقابل قران متهم کنید و  خواهش‌های نفسانی خود را در برابر آن خیانتکار شمارید.

پیش‌گفتار:

ما رمضان ماه نزول قران است. با خود اندیشیدم در این ماه قدمی بردارم که امیدوارم قدم صدق باشد و به نظرم رسید که منبری اینترنتی بروم. به همین مناسبت، قرآن را در محور هدایتش؛ محل بحث خود ساختم که در هر نوبت یک یا چند آیه را به بحث بنشینم. اگر خداوند متعال بخواهد و عنایت کند، هر روز یک یا چند آیه و یک بحث کوتاه. اینک مقدمۀ بحث.

مقدمه 

انسان موجودی رهاشده نیست، بلکه دارای هدف و مقصدی و مقصودی است که بدان رهنمون است و اگر به آن هدف رسید، راه‌یافته و نیک‌بخت است و اگر از آن باز ماند، تیره‌روز و گمراه است. در واقع قرآن کتاب انسان‌سازی است که انسان را به هدف و مقصود نهایی آن رهنمون می‌شود. به تعبیر دیگر قران وسیلۀ هدایت انسان به هدف نهایی او در بطن خلقت است. ما از این مطلب به «روح قران» تعبیر می‌کنیم. روح قران هدایت انسان به مقصد نهایی اوست، اما  این‌که این مقصد کجاست و دقیق‌تر کیست؟ خود قران پاسخ می‌دهد: «الر كِتابٌ هذا كتاب أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ * أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَ بَشِير»[2] خداوند متعال همان مقصود نهایی است که اگر توجۀ انسان به او جلب شود، تا انتهای راه را می‌رود و از «هر چه رنگ تعلق» دارد، آزاد می‌شود.

دل گفت مرا علم لدنّى هوس است             تعليمم كن اگر ترا دسترس است‏

گفتم كه «الف» گفت: دگر؟ گفتم: هيچ             در خانه اگر كس است يك حرف بس است‏[3]

بنابراین هر چه در این کتاب شریف مطرح می‌شود، اعم از معارف دینی از اصول اعتقادات، اخلاق و احکام شرعی، مسائل و خطوط معارف بلند عبادی، سیاسی، اجتماعی فرهنگی، اقتصادی و حکومتی و  همۀ مسائل و موضوعات مرتبط با معاد، عالم ملکوت، جن، فرشته، شیطان، زمین و آسمان؛ لوح، قلم، عرش، کرسی، حیوانات، گیاهان، انسان و رابطۀ انسان با موجودات دیگر، سعادت و شقاوت انسان همگی مسائل متعددی هستند که در یک محور جمع می‌شوند و آن توحید ناب الهی است که موضوع واحدی است که همۀ این مسائل را در بر دارد. [4] در کنار این موضوع یگانه؛ قران غرض و هدفی واحد دارد و آن هدایت به همین توحید خالص است و این مطلبی است که از خلال آیات و سوره‌های آن روشن است. بنابراین «روح قران» توحید ناب و رسیدن به توحید ناب یعنی هدایت است.

آری قرآن كريم كتاب هدايت همه انسان‌ها در همه اعصار است؛ و هدف اساسی و بنیادین آن هدایت به توحید ناب است و دیگر امور زیر مجموعه‌های هدایت محسوب می‌شوند و قران کتاب جاودانی است که بشر هر آن‌چه را ـ برای طی مدارج انسانیت ـ بدان نیاز داشته باشد، در آن می‌یابد، فقط باید همانند غواصی ماهر در آن غور کند. صدالبته این غور و کنکاش در درجۀ نخست، صفای پاک و پاکیزگی روح می‌خواهد، و در کنار آن دو زانو در محضر عترت نشستن را می‌طلبد که جان ما را با زلال معرفت ناب آبیاری کنند، آن‌گاه به قدر وسع و استعداد و طاقت بشری حقایق قران بر ما روشن می‌شود و با قرآن بصیرت می‌یابیم که دیگر گمراهی در آن نیست.

اخلاق عرفانی و مدیریتی

در منظر حضرت امام خمینی

بخش دوم

باسمه تعالی

یادآوری:

آنچه از نظر شریف خوانندگان می‌گذرد، پژوهشی شتابزده و اولیه در کلمات و بیانات حضرت امام خمینی در صحیفۀ امام است که طی آن کلمات آن امام همام به صورت کلمات قصار دسته‌بندی شد و هم‌اکنون برای استفادۀ و بهر‌ه‌برداری همگانی تقدیم می‌شود. نقد و بررسی خوانندگان فرهیخته لطف آن بزرگواران در ترویج اخلاق ناب در جامعه و سیاست ماست که باید جامعه و سیاست اسلامی باشد.

مقدمۀ تحلیلی 1